- Kategori
- Güncel
Karikatür ve eleştiri
Şevket YALAZ
Karikatürle yapılan eleştiriye tahammülsüzlük tahammül edilemeyecek şeylerden biridir. Olayı şöyle değerlendirelim:
Karikatür denince tek bir şey anlaşılmamalıdır. Karikatür türleri vardır. Bunların başında gelen sanatsal karikatürlerdir. Bu tür karikatürlerde, söz yer almaz. Sadece gerekliyse, çizginin parçası olarak yer alabilir. Bu tür karikatürlerde çizgilerle anlam üretilir. Bu anlam hem eleştirelse, hem konusunda bir çelişkiyi gösterebiliyorsa başarılıdır. Hele bir de gülümsetiyorsa ilahtır.
Karikatürel eleştiri olması için illa söz olmaması şart değildir. Söz de olur. Gündelik siyasal karikatürler arasında hem sözlüler hem de sözsüzler vardır. Hangi tür olursa olsun, bir anlam üretiyorsa, bir çelişkiyi ortaya koyuyorsa, gerçekliğe ilişkin bir buluş taşıyorsa o karikatür başarılıdır.
Mesela yakınlarda eşi AKP ile yakın ilişkileri olan Salih Memecan'ın Kılıçdaroğlu'nu dansöz olarak çizmesi üzerine eleştiriler almıştı. Hemen onun öncesinde CHP'li gençler AKP ve Erdoğan ile ilgili bir mizah sergisi açtılar diye haklarında şikayette bulunulmuştu.
Kılıçdaroğlu'nun politik çalışmalarında, kıvırttığı, geri adım attığı, zik zak çizdiği filan zaman zaman söyleniyor ve bu da politik olarak yükseltilmeye çalışılır ki, Kılıçdaroğlu gözden düşssün. Bu eleştirilere katılmıyorum, ancak bir karikatürist, onu kıvırtıyor diye çizmişse, buna mizahın unsurlarını katmışsa, onu dansöz olarak çizmeye sonuna kadar hakkı vardır.
Aynı şey, CHP'li gençlerin açtığı sergi için de geçerlidir.
Demokrasinin metodolojik bir özelliği şudur: Siz bir görüşe son derece kani olsanız dahi, her şeye rağmen, kendi görüşünüz üzerine bir 'acaba?' sorusu sorulabilmesine açık kapı bırakmaktır. Karikatür bu acaba sorusunu kendi tarzında mizahi öğeler katarak, abartarak, eğerek, bükerek, ironi katarak, dalga geçerek vs. yollarla ortaya koyar.
Karikatürel eleştirinin püf noktası şudur: Mesela bir politikacı köpek olarak çizilmişse, bu, bir yazarın aynı politikacıya köpek diye hitap etmesinden tamemen farklıdır. Fark şuradan çıkar: Karikatürist köpeğin simgesel değerini diğer simgesel değerlerle ilişkiye sokarak anlam üretir. Karikatüristin malzemesi simgelerdir. Ama bir yazarın malzemesi karikatüristinkinden farklıdır. Bir yazar, yazarlığın temel malzemelerini kullandığı zaman yaptığı eleştiri tamamiyle özgür olur. Ama ister karikatürist isterse yazar kendi malzemesinin dışında bir malzeme ve anlam üretme yolu kullanarak köpek diyorsa, ikisi de amacından çıkmış ve hakaret olasılığı taşıma noktasına gelmiş olabilir.
Yani, Kılıçdaroğlu'na birinin sözlü olarak 'dansöz gibi ne kıvırtıyorsun' demesi, hakarettir. Ama bir karikatürcünün dansöz olarak çizmesi hakaret değildir.
Notlar: Memecan meselesinde gerçek şudur: Aslında Memecan'ın karikatürü değil de, onun mesleğini siyasal angajmanına hizmet edecek şekilde kullanıyor olduğu iddiası ile karikatürü üzerinden eleştirilere uğramıştır.
AKP aleyhtarı CHP gençlik sergisini görmedim ancak, sanatın içine tüküren, balet ve balerinlerinin giysilerini erotik bulan, işine gelmediği sanatsal etkinliği yasaklayabilen, ve demokratik tepkileri kaldıramayan bir anlayış sözkonusu olduğu için, o da muhtemelen, yobaz bir sanatsal eleştiriye tahammülsüzlüğün eseri olarak tepki görmüş olma olasılığını güçlü buluyorum.
- Toplam blog
- : 467
- : 1012
- Kayıt tarihi
- : 21.10.07
Ankara'da yaşıyorum. Çeşitli güncel konularda, zaman zaman "Neden olaya böyle bakılmıyor?" diye düş..