- Kategori
- Tarih
Kıbrıs'tan önce Girit de vardı...
Akdeniz'in ikinci büyük adası olan Girit'in Osmanlı egemenliğinden çıkış öyküsünü bilmemiz bugünkü Kıbrıs pazarlıkları açısından çok önemlidir. "Ver-kurtul" ya da "çözümsüzlük çözüm değildir" demeden önce bilmemiz gereken bazı noktalar var: Girit Osmanlı idaresinden 90 yıllık bir uğraş sonunda koparılmıştır. 17.yy ortalarından itibaren Osmanlı hakimiyetine giren Girit'de sırası ile 1821 ve 1841 yıllarında iki büyük isyan çıktı. Bu isyanın kimin teşviki ile yapıldığını söylemeye gerek yok. 1866 yılında adaya gönderilen misyonerlerin çabalarıyla en geniş isyan başlatıldı. Yunanistan Girit ve yedi ada için düğmeye basmıştı bir kez daha. Osmanlı Devleti isyanı bastırmak için harekete geçerken bu çabaları Fransa ve Rusya tafından engellendi. Asi gruplara Yunanistan'dan ve bu ülkelerden destek gelmakteydi. İngiltere ise Girit'in Osmanlı'nın iç sorunu olarak kalmasını istiyordu. Süveyş kanalı açılınca Hindistan yolu üzerindeki Girit üzerinde başka bir ülkenin gölgesini(!) istemiyordu.
Avrupa ülkelerinden gelen baskı(!) ile 1867'de Osmanlı devleti Girit de genel af ilan etmek zorunda kaldı. Girit'te yeni bir islahat çalışması başlatacaklarını Avrupa'lı devleteler bildirdi. Bu çalışmalardan memnun kalmayan Fransa, Rusya, Prusya, İtalya bir nota göndererek Osmanlı Devleti'ne memnuniyetsizliklerini bildirdi. Bundan sonra Sadrazam Ali Paşa Girit'e giderek son islahat programını açıkladı. Buna göre "adada vali yardımcısının biri Müslüman biri Hristiyan olacak; ada sancaklara ayrılarak başlarına getirileceklerin yarısı Müslüman yarısı Hristiyan olcak; adada resmi yazışma dili Türkçe ve Rumca olacak; yerel ve genel meclisler seçilerek bunların üyeleri de Müslüman ve Hristiyan olacak; vergiler önemli ölçüde azalacaktı".
Artık Girit özerk bir yapıda idi ve isyan da yatışmak üzereydi. Yunanistan'ın bu yapıyı sindirmesi beklenemezdi. Girit'e geri dönmek isteyen göçmenleri bahane ederek yeni bir uluslararası sorun yarattılar. Fransa, İngiltere, Rusya, İtalya, Prusya, Avusturya ve Osmanlı Devleti'nin katılımı ile 9 Ocak 1989'da Paris Konferansı toplandı. Uzun müzkereler sonucu 20 Ocak 1989 Paris Konferansı resmi bildirisi kabul edildi. Bu bildiri Yunanistan hükümeti'nin Osmanlı Devleti'ne karşı çeteler toplamasını ve Yunanistan limanlarınından Girit'li asilere malzeme taşıyan gemilerin donatımını yasak edip mültecilerin de Girit'e dönmelerine mani olunmamasını talep ediyordu. Yunanistan önce karşı çıkmasına rağmen gelen baskıya karşı koyamayarak 6 Şubat 1869'da bildiriyi kabul etti. Geçici olarak doğu Akdeniz'deki bunalım çözülmüş oldu; tabi ki İngiltere'nin istediği gibi adanın statükosunun korunması esas alındı.
Bundan sonra süreç hızlanmıştır. 1877-78 Osmanlı-Rus savaşında, Osmanlı'nın içine düştüğü zor durumda Rumlar adada tekrar isyanı teşvik ettiler. Rusya'nın Ayastefanos anlaşmasına Girit adasında islahat yapılması ve uygulanması maddesini koyarak konuyu uluslararası platforma taşıdı. İngiltere ise Rusya'nın bu manevrasına Girit meselesini Berlin Konferansına getirerek cevap verdi. Konferansta alınan kararlar Osmanlı'nın Girit'teki elini biraz daha zayıflatmıştır. Kaçınılmaz son daha hızlanmış ve 18 Aralık 1897 yılında Avrupa devletleri Girit'in özerkliğini(!)ilan ettiler. Bundan sonra çıkan karışıklıklarda İngiliz konsolosunda ölmesi gerilimi daha da tırmandırdı. 4 Ekim 1898'de ada için verilen nota ile Osmanlı askerini çekmeye başladı. 1899'da Venizeleos tarafından hazırlanan anayasanın Girit kurucu meclisinin kabul etmesi ile Girit Osmanlı'dan koparılarak bağımsız bir devlet oldu. 5 Ekim 1908'de Girit meclisi adayı Yunanistan'a bağladıklarını ilan etti. Süreç 1912'ye kadar devam etti. Hukuki olarak bu tarihtan sonra Osmanlı'nın hiçbir söz hakkı kalmadı Girit konusunda.
Kıbrıs'a bu bilgiler ışığında bakmalıyız. Son gelişmeleri de bu bilgiler dahilinde değerlendirelim hep beraber. Ne dersiniz?..
Not: Bu 50.yazım oldu. Nice 50. yazılarda buluşmak dileğimle.
- Toplam blog
- : 242
- : 1784
- Kayıt tarihi
- : 24.06.06
1970 doğumluyum.Karadenizin bir sahil şehrinden, hayatın güler yüzlü tarafına tutunmak için İstan..