- Kategori
- Eğitim
Okulda Teneffüs
okulda tennefüs
Tuncay AKÇADAĞ (Doç. Dr.)
Teneffüs zili çaldığında ok gibi sınıfın dışına fırlayan çocuklar, onlara önce koridorda sonra okulun bahçesinde bağırarak uyaran, azarlayan nöbetçi öğretmenler, birbirinin üzerine çıkarak kantinden bir şeyler almaya çalışan bir güruh, bu arada bu karmaşa içinde akran zorbalığı, şiddet falan… Bu manzara çocuklar merkeze alınarak bakıldığında genel olarak teneffüslerde oluşan durum. Öğretmenler ne yapıyor teneffüslerde? Yine genel olarak, onlar, öğretmenler odasındaki yerini alıyor, çay ya da kahvesini hazırlıyor, ya sınıftaki olumsuz durumlardan, ya hayatındaki noksanlardan, ya seyrettiği diziden, ya da okuldan sonra yapacaklarından söz etmek için samimi gördüğü arkadaşlarına yanaşıyor. Sigara gibi kötü alışkanlığı bulunanlar onlar için oluşturulmuş tecrit bölgesine geçiyor falan… Okul yöneticisi de, her türlü kontrolü gizliden veya açıktan gerçekleştiriyor. Öğretmenleri gözetliyor kim dersten erken çıktı, kim dersine geç gidiyor… Manzara üç aşağı beş yukarı böyle…
Öncelikle okula yüklenilen anlam kayması diğer pek çok durumda olduğu gibi teneffüsleri de okuldaki herkes için bu hale getirmektedir. Oysa okul sınırları içerisinde yaşanılan her bir durum eğitim- öğretimin bir parçası olmak zorundadır. Bunun yazıyla açıklanmış hali müfredat-öğretim programı, dönüştürülmemiş hali ise örtük müfredattır. Sınıflarda yapılan aktivitelerin büyük bir bölümünün öğretim olduğu varsayılacak olursa eğitim kapsamı içerisinde yer alabilecek değerlerin, ilkelerin, eylemlerin gerçekleşeceği yerler teneffüsler olmaktadır. Böylesine önemli bir eğitim ortamı ise en az önemli görülerek, hatta en kısa tutulmaya çalışarak önemsizleştirilmektedir. Son zamanlarda tanık olduğumuz Finlandiya’daki okulların teneffüs saatlerinin uzatılıyor olması boşuna olmasa gerek.
Öncelikle teneffüslerin eğitim-öğretim ortamında çok önemli bir yeri olduğunu anlamak, kabullenmek gerekiyor. İkinci olarak bu saatlerin yapılandırılması gerekiyor. Bu yapılandırmanın temeli, çocuklarımızın bu saatlerde neleri yaşamaları gerektiğini ve bunları nasıl yaşayacaklarını ortaya koymaktan geçiyor. Teneffüsler başıboş saatler olmamalı; hatta okulda oluşan her bir durum, serbest saatler dâhil eğitimle ilişkisi açısından kontrollü olmalı.
Teneffüslerde çocuklar oyun oynuyorlar. Ancak bu oyunlar kontrolsüz olduğunda akran zorbalığı söz konusu olabiliyor. Güçsüzler ezilmek, dışarıda kalmak durumunda kalabiliyor. Teneffüslerde her hangi bir kontrol söz konusu olmadığında, öğrenciler arasında sözlü sözsüz şiddet olabiliyor. Küfür gibi istenmedik diğer pek çok öğrenmeler akrandan akrana burada aktarılıyor. Teneffüslerdeki öğrenmeler, olaylar ve yaşantılar içerisinde oluştuğundan diğer anlatımla beyinin sağ lobunda gerçekleştiğinden derslerden daha çok akılda tutuluyor ve davranışa yansıyor. Peki, ne yapmalı?
Öncelikle mevcut uygulamalar gözden geçirilmeli. Bunların en başında bulunan nöbetçi öğretmenlikten vaz geçilmeli. Nöbet kavramı askeri bir kavramdır. Bu nedenle terim olarak da içerik olarak da negatif bir etki uyandırmaktadır. Nöbetçi kaçakları yakalar, sert önlemler alır. Bu yapı okula ve onun mantığına uygun değildir ve olumlu okul iklimini bozar. Bunun yerine sınıfça teneffüs anlayışı getirilmelidir. Dersin veya sınıfın öğretmeni teneffüsleri öğrencileriyle beraber geçirmelidir. Sigara gibi kötü bir alışkanlığı konu dışında bırakacak olursak teneffüslerdeki dinlenmeler veya serbest saatlerde olacakların tamamı öğrencilerimizle birlikte ele alınabilir. Söz gelimi kantinden birlikte alışveriş yapılabilir veya birlikte bir şeyler atıştırılabilir. Hatta birlikte bir oyun oynanabilir. Köyde öğretmenlik yaptığım sırada teneffüslerde çocuklarla top koşturmamızın tadına doyum olmazdı. Öğretmenin etkisini hissederek geçirilen teneffüslerde sorun davranışlar giderek yok alacaktır. Öğretmenin doğal ortamlarda model alınması ancak bu saatlerde mümkündür. Bu anlamda bir dersin bitimi, o dersin teneffüsünün bitimiyle birlikte düşünülmelidir. Böylece eğitimin formal ve informal yanları birleştirilmiş olunur. Belki öğretmen derste işlediği bir konunun doğal bir ortamdaki oluşumunu teneffüslerde görecektir. Böylece dersi ile bağ kurma, anlamlı öğrenme fırsatını yakalayacaktır. Bu fırsatı kaçırmanın önemi anlaşılmalıdır. Diğer yandan bütün öğretmenlerin teneffüslerde öğrencileriyle beraber bir şeyler yaptıkları bir eğitim ortamı düşünüldüğünde doğal olarak öğretmenler de birbirleriyle buluşmuş olacaklarıdır. Bu buluşma yeri öğretmenler odası değil de teneffüs alanı olacaktır.
Son olarak eğitimde ülkemizin geldiği nokta göz önüne alınacak olunursa eğitim ortamını en etkili bir biçimde değerlendirmek için her bir fırsatı doğru olarak değerlendirme zorunluluğumuz bulunmaktadır. Reform niteliğindeki bu önerilerin giderek büyük değişimlere yol açacağı bilinmelidir. Sistemin sil baştan değiştirilmesi gerektiği inancıyla beklemek bizleri daha da yavaşlatmaktadır. Teneffüsler bu noktada iyi bir başlangıç olabilir.
- Toplam blog
- : 7
- : 318
- Kayıt tarihi
- : 22.09.17
Dr. Tuncay AKÇADAĞ 12 Yıl Milli Eğitim Bakanlığı'nın okullarında sınıf öğretmenliği, müzik öğretm..