- Kategori
- Tarım / Hayvancılık
Ünal Şöhret Dirlik'e cevap
İzlenimler
Gizemli Bir Söyleşi Nabide KILINÇ
GÜNEYDE YAŞAYAN ÇINAR ÜNAL ŞÖHRET DİRLİK’E YERKESİK’TEN CEVAP
(Tütüncünün Acısı Çoktur)
Güneyde Yaşayan Çınar Ünal Şöhret Dirlik iki güzel yazı hazırlayıp yayınladı. Birincisi “Yerkesikli Bir Yazar Daha” başlıklı yazıyla benden söz etti, nezaketine çok teşekkür ediyorum, diğeri “Tütüncünün acısı çoktur” başlıklı yazıdır.
Yerkesik’te tütüncülük ile ilgili eser Naciye Makal’ın çocukluk günlerindeki tütüncülüğün kahrını anlattığı “Bindim Tütün Küfesine” adlı eseridir. Çok önce okudum. Bundan bir yıl önce de yeni ilavelerle yeni baskısı yapıldı.
Rahmetli Fakir Baykurt’un vefat etmeden önce Muğla’ya gelişinde Naciye Makal’dan etkilendiği görmek istediği yer olmuştur, Yerkesik. Yerkesik’le ilgili tütünü anlatır Naciye Makal’ın kitabı demiştir.Yazın dünyasının eşi bulunmaz yazarlarından Fakir Baykurt’un sohbeti “Kütüphanelerin Kapılarını Açık Tutun Çocuklar Okusunlar” başlıklı yazımda yer almaktadır. Naciye Makal’ın bu eseri Fakir Baykurt’u etkilemiştir. Çünkü aynı çileyi, kahrı anlattığı köy gerçeklerinden oluşan eserleri ile tanınmakta, bilinmektedir Fakir Baykurt.
Mehmet Karabulut’un eserlerinden hiç yok elimde. Kütüphanede yok. Telefonunu bulmak için İbrahim Ergin’i aradım. Bulamadım evde.Telefonuna ulaşacağım. Mehmet Karabulut’un şiir kitaplarından en kısa zamanda edineceğim. Kütüphaneye koyacağım. Birkaç yıl önce kendisinin şiir kitaplarını Belediye Başkanı Mustafa Karadağ’a imzalayarak göndermiş. Adresi de vardır bulup isteyeceğiz. Bilseydi doğduğu yöresinde bir kütüphane var , eminim aynı duyarlılığı gösterecek, kitaplarını yollayacaktı. Kendisini bulmayı görevim diye düşünüyorum. Hele şiirleri Yerkesik kokuyorsa.
İbrahim Ergin’in 1961 yılında yazdığı “Anama” başlıklı Yerkesik şiiri güncelliğini hiç yitirmemiş, çok güzel bir şiir çok duru Türkçeyle yazılmıştır. Yerkesik’teki tütüncülüğün çilesini en iyi şekilde şiirinde vermiştir. “Daha neler neler diyorsun anam, toprağa dönme dedin, Yerkesik’e de neden, benim ak dünya görmemiş anam.” diyerek anlatır son satırlarında. İbrahim Ergin bu şiirini Yerkesik’te Kütüphane programlarında hep okudu. Her okuyuşunda çok duygulanmıştır şair. Gözlerine bakarım, başka duyguludur şiire. Etkilenirim şiirinden, şiiri ayrıca çok güzel okur şairi İbrahim Ergin, Yerkesik doğumlu.
Doğduğu yer olan Yerkesik ile ilgili en önemli araştırmaları Gazeteci-yazar, Devrim gazetesi sahibi ve başyazarı Ünal ağabey (Türkeş) yapmış ve hala yapmaktadır, bu yönde zengin arşivi bulunmaktadır. Ülkenin her yerinde” Yerkesik” onun önemli anlatımlarından bir tanesidir.
Yerkesik’te tütüncülük geçim kaynağı idi. Buradaki topraklar en iyi tütün ve ekin yapmaya elverişlidir. Çünkü su yoktur. Yerkesik halkının şu an yaptığı tarımla ilgili çalışma bir de zeytinciliktir. Zeytincilik bir hayli vardır. Herkes hala elverişli topraklarına zeytin dikmektedir. Zeytin buradaki halkın özendiği ve heveslendiği bir tarım uğraşıdır. Zeytin hem ev ekonomisine, hem de ülke ekonomisine önemli bir katkıdır. Zeytincilik hem bakımı o kadar zor olmayan bir meyvedir.
Bağcılığa gelince; bağcılık eskiden daha çok yapılan bir tarım işi idi. Yerkesik’te eskiye göre bağcılık ile çok az sayıda kişi uğraşmaktadır. O birkaç kişi de ürününü pazara getirerek satmaktadır. Bağcılık daha masraf ve uğraş gerektiren bir iştir. Son yıllarda bu konuda birkaç resmi çalışma yapıldı, bağcılığı özendirme yeniden direltme çalışması. Asma fidanları dağıtıldı dikim için. Bu fidanlar da şaraplık üzüm için olsa gerek. Yerkesik’in çatak vadisinde Almanların deneme çalışması yaptığı asma bahçeleri var. Bunun sonuçları olumlu alınmaktadır. Bağcılık ve şaraplık üzüm yetiştirme bir-kaç resmi çalışma ile de kalmamalı halka yaygınlaştırmalıdır. Fakat bu iş sistemli bir çalışma gerektirmektedir. Şaraplık üzüm için asma bahçeleri çok iyi korunarak yetiştirilmelidir. Bu işe halkın gerek iş gücü gerekse parasal gücü bulunmamaktadır. Bir başka yazımda, çocukluğumda gördüğüm büyüklerimin yaptığı asma bahçelerimizden üzüm toplama mevsimini, pekmez yapma günlerini, yöresel dilde pelte denir ve kışlık köfte dediğimiz yiyecekler hazırlanır. Yine yöresel dilde sucuklar batırılır. Bugün Muğla’da pazarda dolaşırken kadınların önünde hep görüyorum yapılan pekmezden sucuklar kilosu örneğin 7, 8 veya 10 YTL’den pazar ürünü olarak satılmaktadır. Bunlardan güz mevsiminin şıra pekmez günlerini yazmak istiyorum. Bizim asma bahçemiz vardı, yine yöresel dilde burada beylace deniyor ama bu üzüm beylerce mi ki, kütür kütür yenen tadı çok güzel bir üzümdür. Bunları anlatmak istiyorum.
Yerkesik’te tütüncülük hiç yapılmıyor. Eskiden geçim kaynağı olan tütünün yerine kekik ekimi alternatif çalışmalar bu yörelerde yapılmalıdır diye basından okuduğum bir haber var idi. Bunlar bakalım bilimsel çalışmalar sonucunda bu yörelere girecek burada yetiştirilmeye elverişli olacak mı?
Ünal ağabey(Şöhret Dirlik) yazısında tütüncülüğün kahrını Nabide bilir demektedir ama, tütüncülüğün kahrını ben çekmedim. Büyüklerim çekti... Tütüncülük yaptılar. Üç şey yapıldı, hayvancılık, tütüncülük, ekin yani buğday, yulaf üretimi.
Bundan yaklaşık 25 ve 30 yıl öncesi yaklaşık 19 dönüm tütün yapılmaktaydı. İşlemesi ne zor, ne eziyetli bir geçim kaynağı idi.
Tütünü işlemesini biliyorum. Tütünün eziyeti, kahrı burada Şubat ayında başlardı. Tütün tohumu hazırlanır ekmek için. Bu tohum zannediyorum yanan sobanın arkasına konur (halk arasında söylenir). Tohum Şubat ayından önce evlere girer. Şubat ayında tütün ocakları denen yerler hazırlanır, ekilirdi. Burada yetişen fidan Nisan ve Mayıs aylarında tarlaya dikilirdi. Ocakta hazırlanan fidan yeni çıkmaya başladı mı, bir de yaban otları da olur içinde onlar tek tek elle ayıklanırdı. Yani tütüncünün çilesi bir yıl süresince devam eder, gider.... Ve sabah, akşam ocaklar naylonla örtülür, iki ucundan açık bırakılırdı. Eziyetli, kahırlıdır tütün. Kışın oturulan evden yayladaki yere fidanların yetişmesi için her gün gelinir gidilir.
Ocakta yetişen fidan yolunur (yöresel dille aktarılmaktadır) küfelere konmakta ve ertesi gün tarlaya götürülürdü. Evde yemek ve ekmek gece hazırlanır. Tütün dikmek için burada değişik denen dikim beş, on kişi ile yapılacaktır. Sıraya konmakta, gelen kişilerin tütün dikmesine gidilecektir. Ben en çok öğleyinleri o kalabalıkla gidip tarlada yemek yemesini severdim. Tütün dikenlere bazen fidan çamurlarım koşarak götürür arıkların içine koyardım. Bu da çok az yaptığım şeydi. Yani fidanlar dikmeden önce ıslanıp, toprağa sürülür ki dikilince tutsun. Arık çekmek çok eziyetli vücudu yoran ve sarsan şeydir. Birkaç kişi arık çeker, kadınlar dikerdi. Kadınlar tütün dikerken birbirleriyle yarışırlardı. Beller bükülür giderdi, kopardı. Ben bu eziyetleri, kahrı, tarlada çalışmayı görmedim, büyüklerimin sayesinde. Bazen heveslenir yapardım.
Dikimden sonra sıra, dikilen fidanların tutmayan yerlerine aşı dediğimiz işe gelirdi. Fidanların tutmayan yerlerine yeniden dikilir, su verilirdi. Cansuyu dedik bunu bir de şair Yükselecek Demirel’in çıkardığı şiir kitabı “Cansuyu”nda anlattık.
Fidanlar büyüdü mü tarlada otlar da olmaya başlar, bu nedenle çapalanacaktır. Birinci ve ikinci çapası.
Birinci çapasında tütünü de kesmemek lazım. Güzel, dikkatli çapalamak gerekir. Arığın içindeki fidanın her iki tarafından çapa yapılır. İkinci çapası daha kolaydır arıkların ortası çapalanır. Tarlaya say dediğimiz sıra sıra yerlerin say başı denmektedir, susuz domates dikilirdi. Sabah kahvaltısında çok lezzetli gelir, bir de acıkılmıştır, çalışıldığı için. İçlerine börülce ekilir, nohut v.s.
Çapa işi bittiğinde tütünü kırmaya gelir sıra. Birinci kırım (kulak, birinci el denmektedir). Zordur. Ünal ağabey anlatmış yazısında. Parmak uçlarımızı toprak yer, yara eder, deler demiştir. Dip kırımın satımı da güzel olmaz, hatta tütün balya yapılırken burası pek tutulmaz, güzel altın gibi olan daha sonraki kırımları balyanin her yerinden görünecek gibi basılır, çünkü tekel ve tüccar tütünü satın almaya evlere gelirdi.
Tütünün 4 veya 5 kırımı söz konusudur. Artık üçüncü kırımda tütün akması, acısı gerek ellerden, gerekse elbiselerden çıkmaz, tütünün acısıyla tarlada oturulup ekmek yenir, kahvaltı edilir. Tütün tarlada bir boya geldi mi , bir de çiçek açar tütün kokusu sabahın en erken saatlerinde ayazla çok güzel kokar. Sapsarı tütünün alımı da güzel pahalı olur. Tütün güzel işlenirse, güzel para eder. Tekel veya tüccar alacağı tütünü iyi bilir , kim güzel işlemiş kimin tarlasında iyi yetişmiştir. Tütünün satılma mevsimi herkes evinde heyecanla bu işe koyulur, beklemeye başlar. Tütün satımı için bakmaya geldiklerinde kimin evinde yemek yiyecek buna da dikkat ederlerdi. Kaç balya tütün yapılmışsa balyalar çekilir, tartılırdı. Tütün tarlasına geceleyin erken saatlerde kırmaya gidilirken ben bazı gecelerde uyandırmalarını isterdim ki, tarlaya gidip küfenin içinde yatacağım, çocukluk işte... Biraz kalır eve giderdim.
Binbir zahmetle kırılan tütün evde dizilecek önce iğnelere geçirilecek sonra dizilere boşaltılacaktır. Zaten erken kalkılmıştır. Tütün dizmeye oturulunca uyku geldi mi, eline iğneler bile batmaya başlar. Sırayla 15, 20 dakika uyunmalıdır. Akşamın karanlığına kadar çok çalışılır, tütün bitsin diye çünkü daha bahçeler bakılacak, hayvanlar bakılacak sulanacak, yemlenecek, yemek hazırlanacak, tavukların altı kümesi temizlenecek çok iş vardır yapılacak. Dizmesi biten tütünler, koşarak kırmandal denen yere asılır. Burada olgunlaşan, sararan, kuruyan tütün dizileri sergiye alınır yere serilir, iki tarafı çevrilerek kurutulur, sonra da evin bir yerinde sırayla yığılmaya başlanır. Senenin bir yılı sürekli işlenir tütün , acı tütün, akması bol tütün. Parası az tütün. Emeği çok tütün... Ağustos ayının sonuna dek sürer kırması. Kırmandala ve sergiye bırakılan tütünler sabah çiğ almasın diye örtülür. Naylonlarla. Gündüz bir de hava karışırsa koşuşturulur örtmek için, pek yorucu olur açıp kapatmak. Bir yandan bahçede yetişen sebzelerden kışlık yiyecekler hazırlanmaya başlanır. Kurutulur bu daha sağlıklı bir hazırlıktır. Şimdi derin donduruculara koyarak saklanıyor, yiyecekler. Eskiden buzdolabı yokken Sandras’ın karları getirilip satılırmış, saklanırmış yiyecekler. Konserve yapılır. Kuru biber dizileri, sebze dizileri Muğla evlerinin sofasında fotoğraflık özgün görünümler oluşturur.
Eylül ve Ekim aylarında ise tütün tavlaması denen şey yapılacaktır. Bu işi kararıyla en iyi yapan kişi bulunur, sırtına tulumbayı alarak sıra sıra tavlanır tütün. Bir süre böyle kaldıktan sonra, tütün basılacaktır, balya yapılacaktır, satıma hazır hale getirilecektir. Bu da zor iştir. Tütün sandıkları getirilir, kurulur... Tütüncünün çilesi hiç bitmez, sürer gider...
En son tarladan seneye ekilecek tütün için tütün tohumu toplanır. Tütünün en verimli yerinden.
1990’lı yıllardan sonra, tütün dikme makineleri çıktı, icat edildi. Fakat makineyle dikilen tütün elle dikilen tütünün yerini tutmaz...
Yerkesik’te tütüncülük kalmadı. Bir de kota işleri, her şey değişti... Yerkesik’te zeytincilik herkesin hevesle yaptığı iş...
- Toplam blog
- : 642
- : 524
- Kayıt tarihi
- : 19.07.08
Muğla'nın YERKESİK beldesinde dünyaya gelmişim. Yöremin o solunacak havasını, coğrafyasını çok ..