- Kategori
- Ekonomi - Finans
Yatırımcılar için psikoterapi zamanı!...
Kara kara düşünmekle zararlar geri gelmez...!!!
Maalesef öylesine inanılmaz günler yaşanmakta ki ; 1929 yılının krizi ile eş değer görülen ve hatta bugünün karmaşık finans ve gelişmiş iletişim-teknoloji yapısı gereği en büyük etkileri yatırımcı üzerinde görülmekte...!!!
Evet günümüzün teknolojisi ve iliteşim imkanları 20. yüzyılın başında ki krize göre son derece ileri safhalarda bulunduğu için, dünyanın diğer ucunda ki bir gelişmeden saniyeler içerisinde etkilenmekte ve ışık hızı ile yayılan bir kriz sürecine girebilmekteyiz...
Böylelikle tüm dünyayı bir an da saran karamsarlık ve yatırımcılar üzerinde de " sürü psikolojisi " denilen birbirine bakarak karamsarca hareket etme eğilimi ağırlığını hissettirmekte...
İşte tüm bunların temelinde YATIRIMCI PSİKOLOJİSİ olarak adlandırılmakta olan, davranışlarımızı - kararlarımızı etkileyen faktörlerin önemini ortaya çıkarmakta...
Zira günümüzün stresli yaşam koşulları gereği bir çok insan psikiyatrist, psikolog veya terapistlerden tıbbi yardım almak ihtiyacını hissederler ve geçmişte " ben delimiyim, ne işim var psikologlarla " derken bugün neredeyse bir çok kişinin bilinçli olarak psikolojik desteğe ihtiyaç duydukları ve bunun önemine inandıkları bir gerçektir...
Canımız sıkkın olduğunda, moralimiz bozuk veya önemli bir sorunumuz olduğunda bir dost veya arkadaş desteğine ihtiyaç duyarız...
İşte bu bile bir terapidir...!!!
Biraz sohbet ederek, içimizde kileri dökerek bile, sorunumuz çözülmemiş olmasına rağmen, daha da rahatladığımızı, biraz daha sakinleştiğimizi hissederiz...
Artık 1. ve 2. seanslardan. gece boyunca DOW seanslarından bıktık ve böyle bir seansa ihtiycamız bulunuyor...
Evet ; şu anda ihtiyacımız olan tek şey sakin ce soğukkanlı olmaktan da öte, bunu yapabilmek adına yani sakinleşebilmek adına birbirimize destek verebilmektir...
Moralimizin çok bozuk olduğu bir anda, bir dostun kapısını çalıp da 3 - 5 kelime ederek rahatlama gayretimiz misali, içimizi dökelim ve geçmişte yaşanmış olan tecrübelerden esinlenmek üzere rahatlamaya çalışalım...
Hepimizin iyi veya kötü tecrübeleri vardır ancak unutmayınız ki sizlerin başına gelmiş olan bu olaylardan çıkaracağınız somut sonuçlar, bugün bir diğer arkadaşımızın moral kazanmasına neden olabilir, onun için kurtarıcı olabilir...
Sizlerden tek ricam şudur ki ;
içinize kapanıp, ellerinizi başınızın arasına alarak karamsarlığa düşmek yerine ; rahatlamaya - rahatlatmaya çalışalım, birlik ve beraberlik içerisinde geçmiş tecrübeleri hatırlayarak biraz olsun moral kazanma gayreti içerisinde olalım...
Bilmem ne kadar zarar var iken, nasıl moral verebilirim, nasıl rahat olabilirim diyorsunuz...!!!
Elbette ki haklısınız ama başka bir çareniz var mıdır...?
Olan olmuştur ve olmuş ile ölmüşe çare yok derler...!!!
Bir yakınınızı kaybetmenizin ardından ne kadar ağlarsanız ağlayın geri gelmez... !!!
Şu an portföyünüz de % 50 zarar var ise, ne kadar pişmanlık duyarsanız duyun, kimi suçlarsanız suçlayın asla bu zararlar telafi olamaz...!!!
Şu an sabır etmekle hiç bir noktaya varamayacağınızı düşünüyorsunuz...!!!
2 - 3 yıl beklersem ancak potföyüm eski haline gelebilir karamsarlığı içindesiniz ve o kadar bir zaman bekleyip - bekleyemeyeceğinizden de emin değilsiniz, kendinize güveninizi kaybettiniz...!!!
Öncelikle yapmanız gereken tek şey şu ki ;
Kendinizi suçlamayı bırakacaksınız bir köşeye...
Asla ve asla suçlu siz değilsiniz...!!!
Çünkü ;
Ne kadar tedbirli olursanız olun, bir trafik kazasına maruz kalabiliyorsunuz... Arabanızı ve hatta canınızı kaybedebilirsiniz...!!!
Bir deprem neticesinde her şey yerle bir olabilir ki, birçok yaşanmış hikayeleri yakın geçmişte izledik, okuduk...
Tüm trafik kurallarına uygun bir şekilde sayahat ederken, otobanın karşı yönünde seyretmekte olan bir kamyonun fırlayan lastiğine nasıl engel olablirsiniz...
Gece uyurken, sizi uykuda yakalayabilecek bir depreme gelin de engel olun...!!!
Efendim ben stoploss yapmadım, bunu bir türlü beceremedim...!!!
Bu stoploss meselesine ne kadar önem verdiğimi çok iyi biliyorsunuz...!!!
Ancak bu kriz sürecinde stoploss kelimesini sadece ; yorum ve önerilerim için de olması gereken bir kural gereği aktarmaktayım...
Ama uygulanmasının bu olağanüstü günlerde mümkün olamayacağını çok iyi bildiğim için, diğer yorumcular gibi stop noktası şurayı vermiştim, uygulasaydınız böyle olmazdı gibi uygulanması imkansız bir mazerete sığınmam...!!!
X hisse önerildi ve stoploss noktası olarak diyelim ki 5, 30 seviyesi verilmiş...
Hisse bir gün önce 5, 50 ile kapanmış ve ertesi gün endeksin 1500 - 2000 puanlık düşük açılışı gereği güne 5, 00 seviyesinden başlıyor...
Yani stoploss seviyesi olan 5, 30 un çok aşağısında bir açılış gerçekleşiyor...!!!
Son günlerde defalarca böyle oldu değil mi...?
Efendim, seans açılır açılmaz hemen satsaydın, madem ki stop seviyesinin aşağısında açıldı, bu iş bitmiştir...!!!
Bu nu söyleyene diyeceksiniz ki ; kolaysa gel sen yap bakalım...!!!
Adamlar saniyenin bilmem kazçta kaçında emir iletebilirken, siz ne kadar çabuk davranmaya çalışırsanız çalışın asla 5, 00 ile açılan hisseyi, 5 - 6 kademe daha gitmeden yakalayamazsınız...
Emir düzelteyim vs ile boğuşurken zaten olan olmuştur...!!!
Haydi gel de stoploss uygula bakalım..!!!
Olsun , sen yine de satacaktın...!!!
Bak açılış sonrasında bir tepk geldi ve o zaman verseydin, şu an yine kazançlı idin...!!!
Bunlar nabza göre şerbet vermekten başka bir şey değildir...!!!
Günlerdir gerilemekte olan piyasa koşullarında, zaten % 15 - 20 gibi veya belki de daha yüksek zararlar var iken, bu zararı sineye çekerek satmak ile mutlaka bir tepki gelir beklentisi arasında çok hassas bir denge vardır...!!!
Çok daha önemli olan bir husus daha vardır ki ; "şunu yapsaydım keşke" eleştirisinin aslında çok da uygulanabilir bir şey olamayacağı meselesidir...
5, 00 den satsaydım, sohnra da 4, 50 ye düştüğün de geri alırdım...!!!
Böylelikle 5, 50 maliyetim gereği mevcut zararım, tamamen telafi edilmiş olurdu... !!!
Kağıt üzerinde ki bu hesaplar çok doğru elbette...
Peki bunu başarabilecek miydiniz...?
5, 00 den % 10 zararla sattınız ve kağıt düşüyor ve geldi 4, 50 ye...
Bu anda daha da düşmeyeceğinden emin olarak bu seviyeden alacağınızdan emin misiniz...?
Kağıt belli bir noktadan, diyelim ki yine 4, 50 den tepki bulmuş ve 4, 70 e gelmiş olsun...!!!
Peki bu anda alacağınızdan emin misiniz...?
4, 50 den almadım, burdan niye alayım, yine düşer bu kağıt diye 4, 50 yi kendinizi konsatre edersiniz ama hisse tekrar 4, 50 ye geldiğinde ; " yok canım baksana bu kağıt tabana gidiyor korkusu " ile yine alamazsınız...
Gün biter ve siz lmutlusunuz belki " iyi ki de satmışım " diyorsunuz , çünkü hisse sizin sattığınız seviyeye göre % 10 daha aşağıdan kapanmış ama siz zararım % 20 olacakken, % 10 ile kurtardım diyerek kendinizi avutuyorsunuz...!!!
Yarın endeks güne başlıyor ve 1000 - 1500 puan yukarıda...!!!
Bu kez bir gün önce satma telaşınız varken, iyiki de satmışım derken alım telaşına düşeceksiniz...!!!
5, 00 den sattığınız hisse belki 5, 20 - 5, 30 a geldi ve siz sattığımdan daha yukarı niye alayım ki derken, hissenin gittiğini görüyorsunuz ve " yok yok bu gidecek belli " diyerek 5, 20 - 5, 30 dan tekrar alıyorsunuz...
Ne oldu...?
% 10 zararla sattınız...
Sattığınız fiyata göre % 6 daha pahalıya satın aldınız ve ekstra % 6 daha zararınız oldu...
5 500 YTL maliyetinizi 5 000 YTL ye düşürmek pahasına sattınız ama tekrar alırken % 6 lık bir pahalı maliyet gereği daha az hisse alabildiniz veya ekstra 300 YTL daha finansa etmek üzere önce ki % 10 luk zarının yarattığı 500 YTL zarara bir 300 YTL daha ilave etmek durumunda kaldınız, zarar oldu 800 YTL...
Hissenin coşkusuna kapılarak 5, 20 - 5, 30 dan aldıktan sonra hisenin tekrar gevşemeye başlaması durumunda edeceğiniz zarar da cabasıdır...!!!
Peki bu dengesizlik anlarda hiç bir işlem yapmadan skin olabilseydiniz, bir veya 2 gün beklemek sureti ile veya aynı gün için de gelebilecek bir tepkiyi bekleyip de satış yapsaydınız, bu örnek olayda olduğu gibi 5, 20 - 5, 30 dan almak yerine satsaydınz, zaranını sadece 200 YTL olabilecekti...
Burda ki rakamlar ve seviyeler tamamen örnek olması adına ve kolay akılda kalması adına afaki verilmiştir...
Elbette ki hiç bir şey kağıt üzerinde görüldüğü kadar değildir ama bir yatırımcı işte böyle kararsız ve emin olunamayan ortamlarda ki işlemleri portföyünün çok büyük bir bölümünü kaybeder...!!!
Kararsızlık, bozuk psikoloji ve piyasada ki yüksek tansiyon sürekli sizi şaşırtır...
Yanlış zamanlarda satışa ve yanlış kararlar ile de alımlara sevkeder...
Bu açıdan böylesi olağan dışı anlarda beklemede kalınmasını, ani kararlar ile adım atılmamasını özellikle önermekteyim...
Efendim ;
Uzmanlar dediler ki endeks 25 000 e düşecek...!!!
Ben 30 000 de iken satsaydım, şimdi alırdım...!!!
Öncelikle şimdi de korkunuzdan alamazdınız...!!!
Ve yine uzmanlar ; bir bakarsınız ki anında fikir değiştirmişler ve tepki geliyor, şöyle oldu - böyle oldu izahatları ile kafanızını bir an da karıştırır ve siz alım peşinde koşarsınız...!!!
Pazartesi günü DOW 1000 puanlık bir yükseliş yaşadıktan sonra ; bana bir tane uzman gösterebilir msiniz ki endeks için 22 - 25 000 leri ağzına alabildi...!!!
Neredeyse hepsi 33000 - 35000 leri hedef göstermedi mi...!!!
Buna ben de dahilim ama benim için 32 000 - 32 500 bölgesinden sat, gevşemeyi bekle derken 31 000 den yukarı çıkamayarak yanıldım...
Ama ne oldu 2 gün sonra DOW ; 800 puanlık bir gevşeme ile 8 5000 e geldiği gün daha dün söylediklerini unutup; efendim endeks " geçtiğimiz günlerde sürekli dediğimiz gibi şu araya kadar düşecek " yorumları gelmeye başladı...!!!
Peki geçtiğimiz günleri boşverin de, dün söylediğiniz nereye gitti...?
Sevgili Arkadaşlar ;
Öncelikle kendinizi suçlamayı bırakacaksınız... !!!
Bu hava ve yol koşullarında ; arabanız da abs fren, zincir , kar - buz lastiği de olsa da yine de kaza yapmanız kaçınılmazdır... kar tipi, buz , fırtına ne arasınız var...
Bu nedenle nasıl ki doğa ile başa çıkılması çok çok güçtür, bu ortamda zarar ediyor olmanızdan çok daha doğal bir şey olamaz...
Kendinizi suçlamadan, olanları öncelikle makul bir şekilde kabul etmelisiniz...
Yabancı kaçıyor gidiyor, bu endeks daha Allah bilir ne zaman beni kurtaracak seviyele ulaşır...!!!
Yabancı nereye kaçıyor, kaçacak ortamı bulabildi mi ki kaçsın...!!!
Endeks 60 000 e giderken takas payları % 72, 5 idi bugün % 68 e gerilemiş...
Yani % 4, 5 - 5 lik bir oranda kaçabilmişler ve endeks % 50 den fazla gerilemiş...
Peki bugünden itibaren bir % 5 daha satsalar endek 12 500 , % 10 satsalar 5 - 6000 lere mi gelecektir... ???
30.12.2005 de endeks değeri 39 777 ve aynı tarihte yabancı takas oranı ise % 66, 34
Bugün endeksin değeri 25 870 ve yabancı takas oranı % 67, 78
Yani 2005 sonunda ki 40 000 yakınında ki endeks değerinden % 1, 5 daha fazla payları bulunuyor ve o günlere göre endeks neredeyse % 35 daha aşağıda...!!!
Peki yabancı nereye kaçıp gidebilmiştir...!!!
Neden hiç bir uzman çıkıp da ; endeks üzerinde sayısal loto oynar gibi, iddia kuponu doldurur gibi ezbere rakamlar zikrederken, tarihin gerçek rakamlarından bahsederek siz yatırımcının korkusunu gidermeyi, panik adımlar atarak elin yabancısının cebine gidecek satışlar yapmanıza engel olmazlar...!!!
Bağımsızlık sadece siyasi anlamda olmaz arkadaşlar...
Ekonomik anlamda bağımsız olamayan bir ülkenin, siyasi bağımsızlığı ne kadar anlam ifade edeblir ki...?
İşte bizim gibi, memurumuza işçimize 3 kuruş zam yapacağımız zaman bile IMF ye danışmak zorunda kalır, binlerce şehidin kanı ile mücadele edebilmek için ABD den izin almak zorunda kalırız... !!!
Adına da izin almadım, sadece bilgi verdik derler...!!!
Onlar bize hangi adımlarında bilgi veriyorlar ki; işte ekonomik anlamda bağımsız olamamanın en ciddi sonuçları...
Son Söz ;
Ben malımı hele ki bu seviyelerden asla kimseye kaptırmam...!!!
Hele ki GEORGE, HANS, SMİTH vs gibi yabancılara kaptırmaya hiç niyetim yok... !!!
Yatırım sadece borsa demek değildir ve kimi zaman gayrimenkule de yatırım yaparız...
Evimiz vardır belki ama, bu da yatırım için olsun deriz, gelecek yıllarda değerlenir diye düşünürüz...
Ve bu evi veya arsayı asla 2 - 3 ay için değil, 2 - 3 sene sonrasını veya belki de 5 sene sonrasını düşünerek alırız...
Şimdi hiç uzağa gitmeden otuduğunuz evinizin bugün ki fiyatı ile 5 sene önce ki fiyatını bir düşününüz ve ne demek istediğimi daha rahat anlamış olacaksınız...
Ev alırken 3 - 5 sene beklemeye sabredebiliyorsunuz, o evi de istediğiniz anda dilediğiniz fiyattan satamayabiliyorsunuz, 2 ay önce 200 000 YTL ya aldığınız eve bugün 150 000 YTL ancak veriyorlar ve siz % 25 zarardasınız ama olsun canım, şu an piyasa kötü diyebiliyorsunuz...!!!
Peki şimdi neden aynı şeyleri düşünmeyip, kendinizi paralıyorsunuz...!!!
Kaldı ki ; g.menkul yatırıımlarında olduğu gibi 3- 5 sene beklemeniz bile gerekmeyecek...!!!
Belki 2 ay için de endeksin 40 000 üzerine çıktığını göreceksiniz...!!!
Hadi canım sende diyeniniz çok fazla eminim...!!!
Ama bugün 25 000 lerden 40 000 lere inanmak ne kadar zor ise, düne kadar 60 000 den 25 000 lere ineceğimize de inanmak aynı şekilde çok zordu...!!!
DOW un bir gece de 800 puan inmesine inandığımız gibi, imkansız dediğimiz bir anda 1000 puan yükselmesini de hiç beklemediğimiz bir an da inanmak zorunda kaldık...
Haydi artık...!!!
Silkelenin biraz ve umutsuzluğu bir kenara bırakarak, daha nereye düşer hesaplarını değil, kafamda ki huzursuzluğu nasıl atıp - sakince bekleyebilirim hesaplarını yapalım...
Ve Şahsi Kanaatim olarak ;
Şurdan satıp, şuradan alayım vs gibi kağıt üzerinde ki hesapları bırakıp, bunların uygulanmasının çok çok zor olduğunu dikkate alarak, ani kararlar ile portföylere çok daha büyük darbeler vuracağınızı akıldan çıkarmayınız...
Kim ne dersin, kim hangi tahmin de bulunursa bulunsun...!!!
Onlar sadece rakamları anlatırlar ama bu rakamların kime ne getirip - ne götürmeyeceğini, sizlerin psikolojisine ne şekilde etkiler yaratacağını asla hesap etmezler...!!!
Bir doktor ; hastasını ameliyat ederken canı yanar mı...?
Ama çok doktor vardır ki ; kendi çocuğunu ameliyat edemez...!!!
Bilmem anlatabildim mi...?
- Toplam blog
- : 30
- : 1677
- Kayıt tarihi
- : 06.07.08
Uzun yıllarını aktif borsa hayatına vermiş, tecrübeli bir borsa yatırımcısı olarak sizlerle görüş ve..